{"id":937,"date":"2019-10-20T10:30:22","date_gmt":"2019-10-20T09:30:22","guid":{"rendered":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/?p=937"},"modified":"2019-10-20T12:38:32","modified_gmt":"2019-10-20T11:38:32","slug":"programy-cat-w-tlumaczeniach-literackich","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/2019\/10\/20\/programy-cat-w-tlumaczeniach-literackich\/","title":{"rendered":"Programy CAT w t\u0142umaczeniach literackich"},"content":{"rendered":"<div style=\"float: right; margin-left: 10px;\"><a href=\"https:\/\/twitter.com\/share\" class=\"twitter-share-button\" data-via=\"Wasaty\" data-count=\"vertical\" data-url=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/2019\/10\/20\/programy-cat-w-tlumaczeniach-literackich\/\">Tweet<\/a><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Czym s\u0105 programy CAT<\/h2>\n\n\n\n<p>Je\u015bli zajmujecie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie t\u0142umaczeniami literackimi i kreatywnymi, mogli\u015bcie nigdy nie u\u017cywa\u0107 \u017cadnego specjalnego oprogramowania do t\u0142umaczenia poza s\u0142ownikami i edytorem tekstu, ale mogli\u015bcie s\u0142ysze\u0107 o programach do \u201ekomputerowego wspomagania t\u0142umacze\u0144\u201d (Computer Assisted Translation, CAT). Stworzono je z my\u015bl\u0105 o t\u0142umaczeniach technicznych a ich g\u0142\u00f3wnym za\u0142o\u017ceniem jest idea, \u017ce \u201enigdy nie trzeba dwa razy t\u0142umaczy\u0107 takiego samego zdania\u201d, co ma mn\u00f3stwo sensu w \u015bwiecie powtarzalnych tekst\u00f3w komunikacji technicznej (np. instrukcji obs\u0142ugi), ale czy takie oprogramowanie mo\u017ce si\u0119 do czego\u015b przyda\u0107 w t\u0142umaczeniach literackich? Zaznaczam, \u017ce tekst w najmniejszym stopniu <u>nie dotyczy <\/u>t\u0142umacze\u0144 maszynowych (Machine Translation, MT). Zapraszam do lektury.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Zaczn\u0119 od paru s\u0142\u00f3w o sobie: teksty literackie zacz\u0105\u0142em t\u0142umaczy\u0107 w 2000 r., wci\u0105\u017c pracuj\u0105c nad (nieudanym) doktoratem z chemii, a robi\u0142em to \u201eprzepisuj\u0105c\u201d papierow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 w edytorze tekstu. Po kilku kolejnych usprawnieniach ergonomicznych kt\u00f3ra\u015b kolejna ksi\u0105\u017cka by\u0142a ju\u017c tekstem w formie elektronicznej, a t\u0142umaczenie wpisywa\u0142em w drugim oknie na ekranie. I gdzie\u015b po drodze zacz\u0105\u0142em wykonywa\u0107 r\u00f3wnie\u017c t\u0142umaczenia tekst\u00f3w \u201etechnicznych\u201d (chemia i medycyna), gdzie wymagane by\u0142o u\u017cywanie narz\u0119dzi CAT. A gdy w dostatecznym stopniu przyzwyczai\u0142em si\u0119 do tego oprogramowania, zacz\u0105\u0142em go u\u017cywa\u0107 r\u00f3wnie\u017c do t\u0142umacze\u0144 literackich, kt\u00f3rych mam za sob\u0105 prawie 40. I bardzo je sobie ceni\u0119.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"787\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-10-1024x787.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-950\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-10-1024x787.png 1024w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-10-300x231.png 300w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-10-768x591.png 768w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-10.png 1264w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Domy\u015blny uk\u0142ad interfejsu programu memoQ, jednego z popularnych narz\u0119dzi to wspomagania t\u0142umacze\u0144 (CAT)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Jak dzia\u0142aj\u0105 programy typu CAT? Podstawowa zasada dzia\u0142ania polega na tym, \u017ce tekst do t\u0142umaczenia jest dzielony (segmentowany) na zdania, a gdy raz przet\u0142umaczy si\u0119 zdanie (segment), tekst \u017ar\u00f3d\u0142owy i t\u0142umaczenie zapisywane s\u0105 w bazie danych nazywanej pami\u0119ci\u0105 t\u0142umacze\u0144 (Translation Memory, TM), kt\u00f3rej mo\u017cna u\u017cywa\u0107 w kolejnych t\u0142umaczeniach i przesy\u0142a\u0107 innym. Gdy w przysz\u0142o\u015bci napotka si\u0119 identyczny segment, oprogramowanie wstawi istniej\u0105ce t\u0142umaczenie, dzi\u0119ki czemu nie trzeba traci\u0107 czasu na co\u015b, co wcze\u015bniej przet\u0142umaczyli\u015bmy \u2013 lub zrobi\u0142 to kto\u015b inny, je\u015bli wraz z plikami do t\u0142umaczenia dostali\u015bmy pami\u0119\u0107 t\u0142umacze\u0144 \u2013 zapewniaj\u0105c tym samym sp\u00f3jno\u015b\u0107, co jest istotnym elementem komunikacji technicznej. W przypadku natrafienia na zdanie podobne do czego\u015b, co zosta\u0142o ju\u017c przet\u0142umaczone (tzw. \u201edopasowanie rozmyte\u201d), program r\u00f3wnie\u017c wy\u015bwietli wcze\u015bniejsze t\u0142umaczenie podkre\u015blaj\u0105c r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy bie\u017c\u0105cym segmentem \u017ar\u00f3d\u0142owym a tym z pami\u0119ci t\u0142umacze\u0144, co znowu przyspiesza t\u0142umaczenie i u\u0142atwia zachowanie sp\u00f3jno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"401\" height=\"361\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-940\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image.png 401w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-300x270.png 300w\" sizes=\"(max-width: 401px) 100vw, 401px\" \/><figcaption> <br> <br>Podstawienie z pami\u0119ci t\u0142umacze\u0144 w programie memoQ: (1) bie\u017c\u0105ce zdanie do t\u0142umaczenia, (2) podobne zdanie znalezione w pami\u0119ci t\u0142umacze\u0144 ze wskazaniem r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy bie\u017c\u0105cym tekstem i dopasowaniem z TM, (3) t\u0142umaczenie segmentu znalezionego w TM, (4) informacje o podstawieniu: kto i kiedy je przet\u0142umaczy\u0142\/edytowa\u0142, jak nazywa\u0142 si\u0119 dokument, z kt\u00f3rego pochodzi, poziom podobie\u0144stwa (procentowy poziom dopasowania) itp.  <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Oczywi\u015bcie\nidentyczne t\u0142umaczenie takich samych lub bardzo podobnych segment\u00f3w to\nniekoniecznie co\u015b, czego chcemy w t\u0142umaczeniach literackich, cho\u0107 czasem bywa\nto potrzebne, a narz\u0119dzia CAT oferuj\u0105 du\u017co wi\u0119cej, ni\u017c tylko pomoc w zachowaniu\nsp\u00f3jno\u015bci i zdecydowanie pomagaj\u0105 mi pracowa\u0107 du\u017co wygodniej i wydajniej.\nZobaczmy jak.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Korzy\u015bci<\/h2>\n\n\n\n<p>Tak naprawd\u0119 nigdy nie t\u0142umaczy\u0142em ksi\u0105\u017cek w Wordzie \u2013 u\u017cywa\u0142em edytora tekst\u00f3w pod Linuksem, ale zasada by\u0142a taka sama: tekst \u017ar\u00f3d\u0142owy w oknie edytora, t\u0142umaczenie w drugim oknie z prawej\/lewej\/powy\u017cej\/<u>poni\u017cej<\/u>, dopilnowa\u0107 w\u0142a\u015bciwej wielko\u015bci okien i pracujemy. Trzeba tylko co kilkadziesi\u0105t linijek prze\u0142\u0105czy\u0107 okna, \u017ceby przewin\u0105\u0107 tekst \u017ar\u00f3d\u0142owy. W przypadku d\u0142u\u017cszej przerwy trzeba te\u017c po\u015bwi\u0119ci\u0107 chwil\u0119 na wyszukanie w tek\u015bcie w\u0142a\u015bciwego miejsca do t\u0142umaczenia, co mo\u017ce potrwa\u0107 d\u0142u\u017cej, je\u015bli z dowolnego powodu trzeba by\u0142o zamkn\u0105\u0107 okno edytora. Oczywi\u015bcie takie wyszukiwanie jednorazowo nie trwa zbyt d\u0142ugo, ale nawet te chwile si\u0119 dodaj\u0105, a zdarzy si\u0119, \u017ce pominiemy jakie\u015b zdanie.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy zaczyna si\u0119 t\u0142umaczenie z programem CAT zwykle wymagane jest przygotowanie, poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 program\u00f3w stosuje podej\u015bcie \u201eprojektowe\u201d: nale\u017cy utworzy\u0107 projekt z wybran\u0105 nazw\u0105, wybra\u0107 j\u0119zyk \u017ar\u00f3d\u0142owy i docelowy oraz utworzy\u0107 now\u0105\/wybra\u0107 istniej\u0105c\u0105 pami\u0119\u0107 t\u0142umacze\u0144 i baz\u0119 terminologii, a potem zaimportowa\u0107 plik(i) do t\u0142umaczenia. Jednak w przypadku t\u0142umacze\u0144 literackich zajmuj\u0105cych \u015brednio par\u0119 miesi\u0119cy trwaj\u0105ce najwy\u017cej kilka minut przygotowanie nie stanowi problemu \u2013 oczywi\u015bcie wymagany jest tekst \u017ar\u00f3d\u0142owy w formie elektronicznej. Po utworzeniu projektu mo\u017cna przeprowadzi\u0107 analiz\u0119 \u2013 oprogramowanie poinformuje, ile segment\u00f3w\/s\u0142\u00f3w\/znak\u00f3w znajduje si\u0119 w pliku \u017ar\u00f3d\u0142owym i czy s\u0105 jakie\u015b powt\u00f3rzenia \u2013 identyczne segmenty wyst\u0119puj\u0105ce wi\u0119cej ni\u017c raz. W przypadku tekst\u00f3w literackich zwykle b\u0119d\u0105 to kr\u00f3tkie elementy typu \u201eRozdzia\u0142\u201d, a w przypadku t\u0142umacze\u0144 z angielskiego r\u00f3wnie\u017c kr\u00f3tkie fragmenty dialog\u00f3w \u201ehe\/she said\u201d i tym podobne. Przeprowadzenie analizy jest te\u017c \u015bwietnym sposobem na \u015bledzenie post\u0119p\u00f3w pracy: cho\u0107 program wy\u015bwietla informacje o post\u0119pie t\u0142umaczenia w czasie rzeczywistym, osobi\u015bcie ceni\u0119 sobie mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u015bledzenia post\u0119p\u00f3w w czasie, wi\u0119c zawsze wykonuj\u0119 analiz\u0119 na koniec dnia pracy, dzi\u0119ki czemu mog\u0119 \u015bledzi\u0107 post\u0119py. Jednak analiza nie jest bezwzgl\u0119dnie konieczna, w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w liczba s\u0142\u00f3w\/znak\u00f3w b\u0119dzie taka sama, jak podana przez Worda.<\/p>\n\n\n\n<p>Pora przej\u015b\u0107 do t\u0142umaczenia zaimportowanego tekstu. W zale\u017cno\u015bci od u\u017cywanego oprogramowania, program b\u0119dzie wy\u015bwietla\u0142 r\u00f3\u017cne poziomy formatowania \u2013 niekt\u00f3re narz\u0119dzia, takie jak SDL Trados Studio odtwarzaj\u0105 pe\u0142ne formatowanie tekst\u00f3w z Worda, w\u0142\u0105cznie z kolorem i rozmiarem czcionki, podczas gdy inne, jak memoQ, wy\u015bwietlaj\u0105 tylko podstawowe formatowanie (<strong>wyt\u0142uszczenie<\/strong>, <em>kursyw\u0119<\/em> i <u>podkre\u015blenie<\/u>), stosuj\u0105c jednolit\u0105 czcionk\u0119 do ca\u0142ego tekstu. Osobi\u015bcie wol\u0119 to podej\u015bcie, bo dzi\u0119ki niemu \u0142atwiej skupi\u0107 si\u0119 na tre\u015bci. Warto pami\u0119ta\u0107 te\u017c o wy\u0142\u0105czeniu funkcji \u201eauto-propagate\u201d, kt\u00f3ra automatycznie wstawia zatwierdzone t\u0142umaczenia do identycznych segment\u00f3w w tek\u015bcie (np. fragmenty dialog\u00f3w; w memoQ Translations &gt; Translations settings &gt; Auto-propagation &gt; wy\u0142\u0105czy\u0107).<\/p>\n\n\n\n<p>Przyjrzyjmy\nsi\u0119 teraz zasadniczym korzy\u015bciom oferowanym przez programy CAT<\/p>\n\n\n\n<ul><li><strong>Skupienie uwagi\/ergonomia<\/strong> \u2013 niezale\u017cnie od czcionek, w przypadku wi\u0119kszo\u015bci program\u00f3w CAT tekst \u017ar\u00f3d\u0142owy wy\u015bwietlany jest w segmentach: ka\u017cde zdanie osobno, a t\u0142umaczenie wpisuje si\u0119 (w zale\u017cno\u015bci od programu i\/lub ustawie\u0144) na prawo od \u017ar\u00f3d\u0142a lub poni\u017cej. Ma to trzy zalety: pomaga skupi\u0107 si\u0119 na pojedynczym zdaniu (patrz uwaga w cz\u0119\u015bci o wadach) i sprawia, \u017ce znalezienie bie\u017c\u0105cego tekstu do t\u0142umaczenia jest bardzo \u0142atwe \u2013 zwykle znajduje si\u0119 na \u015brodku ekranu, w jaki\u015b spos\u00f3b wyr\u00f3\u017cniony. Trudno te\u017c jest pomin\u0105\u0107 jak\u0105\u015b cz\u0119\u015b\u0107 tekstu, bo program wy\u015bwietli ostrze\u017cenie w przypadku pr\u00f3by wyeksportowania tekstu z brakuj\u0105cymi segmentami.<\/li><li><strong>Formatowanie <\/strong>\u2013 mamy do czynienia z mniej lub bardziej \u201eczystym\u201d tekstem, z ilo\u015bci\u0105 formatowania widocznego na ekranie zale\u017cn\u0105 od konkretnego programu i preferencji. Je\u015bli akapity tekstu \u017ar\u00f3d\u0142owego s\u0105 sformatowane w jaki\u015b skomplikowany spos\u00f3b, w og\u00f3le nie trzeba si\u0119 tym martwi\u0107, bo program odtworzy to formatowanie przy eksporcie gotowego t\u0142umaczenia. Mo\u017cna si\u0119 skupi\u0107 na t\u0142umaczeniu pilnuj\u0105c tylko prostego formatowania w rodzaju wyt\u0142uszczenia lub wstawiaj\u0105c specjalne znaczniki w przypadku bardziej z\u0142o\u017conego formatowania.<br> Oryginalne formatowanie jest przy tym zwykle wy\u015bwietlane w formie podgl\u0105du aktualizowanego na \u017cywo w interfejsie programu, z t\u0142umaczeniem wstawianym w miejsce gotowych segment\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych.<br><\/li><\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"609\" height=\"525\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-941\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-1.png 609w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-1-300x259.png 300w\" sizes=\"(max-width: 609px) 100vw, 609px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<ul><li><strong>Bazy terminologii <\/strong>\u2013 mo\u017cna u\u017cywa\u0107 bazy terminologii\/glosariusza do przyspieszenia pisania i zapewnienia wi\u0119kszej sp\u00f3jno\u015bci. Potrzebne przet\u0142umaczenie nazwy jakiego\u015b miejsca albo np. statku? Wystarczy doda\u0107 nazw\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105 i jej t\u0142umaczenie do bazy terminologii (zwykle przez proste zaznaczenie i u\u017cycie polecenia z interfejsu lub skr\u00f3tu klawiszowego). Je\u015bli nazwa wyst\u0105pi w segmencie \u017ar\u00f3d\u0142owym zostanie pod\u015bwietlona, a w\u0142a\u015bciwe t\u0142umaczenie b\u0119dzie wy\u015bwietlone gdzie\u015b w interfejsie u\u017cytkownika programu. Mo\u017cesz wtedy szybko wstawi\u0107 t\u0142umaczenie przez dwukrotnie klikni\u0119cie, u\u017cycie skr\u00f3tu klawiszowego lub po prostu przez wpisanie paru pierwszych liter i skorzystanie z podpowiedzi pisania. W tek\u015bcie wyst\u0119puj\u0105 d\u0142ugie i z\u0142o\u017cone nazwy miejsc, imiona czy nazwiska albo nazwy firm lub produkt\u00f3w? Wystarczy doda\u0107 je do bazy terminologii, by szybko wstawi\u0107. T\u0142umaczenie z angielskiego na polski, w kt\u00f3rym jednak trzeba zna\u0107 p\u0142e\u0107 postaci, by w\u0142a\u015bciwie je odmienia\u0107, a dana osoba wyst\u0119puje w tek\u015bcie rzadko? Wystarczy wrzuci\u0107 imi\u0119 do bazy terminologii z zaznaczeniem p\u0142ci: b\u0119dzie mo\u017cna szybko wpisa\u0107 imi\u0119 i jednym spojrzeniem sprawdzi\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 form\u0119. <br>   <\/li><\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"609\" height=\"61\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-942\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-2.png 609w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-2-300x30.png 300w\" sizes=\"(max-width: 609px) 100vw, 609px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<ul><li><strong>Szybsze pisanie <\/strong>\u2013 wpisy bazy terminologii mo\u017cna wstawia\u0107 bardzo szybko, ale dzia\u0142a to te\u017c dla ca\u0142ych kr\u00f3tkich segment\u00f3w, a na dodatek niekt\u00f3re programu, jak memoQ czy SDL Trados Studio mog\u0105 generowa\u0107 specjalne s\u0142ownik \u201eautomatycznego pisania\u201d, kt\u00f3re sugeruj\u0105 s\u0142owa a nawet wielowyrazowe zwroty na podstawie zawarto\u015bci segmentu \u017ar\u00f3d\u0142owego. Sprawdza si\u0119 to najlepiej w przypadku wi\u0119kszych pami\u0119ci t\u0142umacze\u0144, cho\u0107 dla j\u0119zyk\u00f3w fleksyjnych, takich jak polski, problemem mo\u017ce by\u0107 mnogo\u015b\u0107 form.<br>   <\/li><\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"609\" height=\"124\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-943\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-3.png 609w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-3-300x61.png 300w\" sizes=\"(max-width: 609px) 100vw, 609px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<ul><li><strong>Konkordancja <\/strong>\u2013 wszystkie programy CAT oferuj\u0105 funkcj\u0119 konkordancji: wystarczy zaznaczy\u0107 s\u0142owo lub zwrot w tek\u015bcie \u017ar\u00f3d\u0142owym i u\u017cy\u0107 skr\u00f3tu klawiszowego, \u017ceby sprawdzi\u0107, jak ten tekst zosta\u0142 wcze\u015bniej przet\u0142umaczony. Koniec z przewijaniem przez dokumenty, dopasowuj\u0105c w\u0142a\u015bciwe miejsca w tek\u015bcie \u017ar\u00f3d\u0142owym i docelowym. Wszystkie wyst\u0105pienia w jednym oknie, z kontekstem. W ten spos\u00f3b du\u017co \u0142atwiej np. dopilnowa\u0107, by jaki\u015b charakterystyczny zwrot by\u0142 zawsze t\u0142umaczony tak samo&#8230; albo wr\u0119cz przeciwnie, zwi\u0119kszy\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i bogactwo tekstu.<br><\/li><\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"609\" height=\"404\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-4.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-944\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-4.png 609w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-4-300x199.png 300w\" sizes=\"(max-width: 609px) 100vw, 609px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<ul><li><strong>Automatyczna konkordancja <\/strong>\u2013 mo\u017ce by\u0107 jeszcze lepiej: kr\u00f3tkie, cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105ce segmenty (np. \u201ehe said\u201d w angielskich dialogach) oraz ich t\u0142umaczenie mog\u0105 by\u0107 wy\u015bwietlane automatycznie. I znowu, mo\u017cna tego u\u017cy\u0107 do zapewnienia sp\u00f3jno\u015bci lub zwi\u0119kszenia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, cz\u0119sto po\u017c\u0105danej w tekstach literackich.<br><\/li><\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"539\" height=\"405\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-5.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-945\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-5.png 539w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-5-300x225.png 300w\" sizes=\"(max-width: 539px) 100vw, 539px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<ul><li><strong>Cytaty <\/strong>\u2013 czy autorowi zdarza si\u0119 powtarza\u0107 jakie\u015b fragmenty tekstu? Mo\u017ce kto\u015b przypomina sobie wcze\u015bniejsz\u0105 wypowied\u017a? To do\u015b\u0107 cz\u0119sty zabieg np. w krymina\u0142ach. Nie trzeba ju\u017c szuka\u0107, jak wcze\u015bniej przet\u0142umaczyli\u015bmy ten tekst, program sam podpowie istniej\u0105ce t\u0142umaczenie. I nawet poka\u017ce r\u00f3\u017cnice, je\u015bli autor zmieni\u0142 co\u015b w cytacie (\u015bwiadomie lub nie).<\/li><li><strong>Komentarze <\/strong>\u2013 czy korzystacie z komentarzy do tekstu, \u017ceby zapisa\u0107 sobie np. co\u015b do sprawdzenia p\u00f3\u017aniej? \u017baden problem, wystarczy u\u017cy\u0107 funkcji komentarzy i przydzieli\u0107 danej notatce jedn\u0105 z kilku dost\u0119pnych kategorii (np. informacja, ostrze\u017cenie itp.). P\u00f3\u017aniej mo\u017cna przefiltrowa\u0107 tekst do szybkiego wy\u015bwietlenia tych z komentarzami, a nawet wyeksportowa\u0107 komentarze (wszystkie lub okre\u015blon\u0105 kategori\u0119) do dokumentu docelowego.<\/li><li><strong>Nic nie zginie <\/strong>\u2013 po zatwierdzeniu segmentu (Ctrl-Enter), jego status w edytorze t\u0142umacze\u0144 zmienia si\u0119 na zatwierdzony, a opr\u00f3cz tego zostaje zapisany w pami\u0119ci t\u0142umacze\u0144 (bazie danych). Niekt\u00f3re programy r\u00f3wnocze\u015bnie zapisuj\u0105 ca\u0142y plik, w innych zapis ca\u0142o\u015bci odbywa si\u0119 w zdefiniowanych odst\u0119pach czasowych. Nawet je\u015bli dojdzie do awarii systemu lub przerwy w zasilaniu, t\u0142umaczenie jest bezpieczne \u2013 mo\u017cna zawsze je przywr\u00f3ci\u0107 z pami\u0119ci t\u0142umacze\u0144. Zapewnia to dodatkowy poziom bezpiecze\u0144stwa \/ kopii zapasowej pracy.<\/li><li><strong>\u015aledzenie post\u0119p\u00f3w \/ zwi\u0119kszona produktywno\u015b\u0107<\/strong> \u2013 program CAT pokazuje post\u0119py pracy w czasie rzeczywistym na podstawie liczby segment\u00f3w, s\u0142\u00f3w lub znak\u00f3w. Wspomina\u0142em ju\u017c o funkcji analizy oraz informacji o post\u0119pach, ale praca z segmentami oferuje dodatkow\u0105 zalet\u0119: mo\u017cna je wykorzysta\u0107 do zmodyfikowanej techniki Pomodoro, w kt\u00f3rej zamiast okre\u015blonego czasu, skupiamy si\u0119 na t\u0142umaczeniu do uko\u0144czenia okre\u015blonej liczby segment\u00f3w. W moim przypadku dla t\u0142umacze\u0144 literackich trzymam si\u0119 50 \u2013 zaczynaj\u0105c prac\u0119 ignoruj\u0119 e-maile, powiadomienia i inne rozpraszacze do czasu przet\u0142umaczenia 50 segment\u00f3w. Wtedy robi\u0119 sobie przerw\u0119 (mo\u017ce to by\u0107 Facebook, zaparzenie herbaty albo nastawienie prania) i siadam do kolejnej porcji. Liczba segment\u00f3w mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cna, w zale\u017cno\u015bci od z\u0142o\u017cono\u015bci tekstu \u017ar\u00f3d\u0142owego, ale ta technika pozwoli\u0142a mi znacz\u0105co poprawi\u0107 produktywno\u015b\u0107. Co wi\u0119cej, niekt\u00f3re programy (np. memoQ) maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 automatycznego rejestrowania czasu pracy (Options &gt; Miscellaneous &gt; Editing time &gt; Reord editing time when I am working; raporty generuje si\u0119 przez wybranie Project home &gt; Overview &gt; Reports &gt; Editing time), co mo\u017ce by\u0107 przydatne dla os\u00f3b zainteresowanych faktyczn\u0105 wydajno\u015bci\u0105 swojej pracy.\\\\Oczywi\u015bcie do stosowania techniki Pomodoro nie trzeba u\u017cywa\u0107 programu CAT i mo\u017cna skupia\u0107 si\u0119 na pracy np. na jedn\u0105 stron\u0119, ale dla mnie liczba segment\u00f3w \u015bwietnie si\u0119 sprawdza. <\/li><li><strong>Filtrowanie na podstawie s\u0142\u00f3w\/zwrot\u00f3w <\/strong>\u2013 pisa\u0142em ju\u017c, \u017ce \u0142atwo sprawdzi\u0107, jak co\u015b zosta\u0142o wcze\u015bniej przet\u0142umaczone, ale co zrobi\u0107, gdy zmienimy zdanie i chcemy u\u017cy\u0107 innego t\u0142umaczenia? Zawsze mo\u017cna u\u017cy\u0107 funkcji znajdowania i zamiany, ale w programach CAT mamy te\u017c do dyspozycji filtrowanie na podstawie tekstu \u017ar\u00f3d\u0142owego lub docelowego. Funkcja ta dost\u0119pna jest tylko w programach stosuj\u0105cych interfejs \u201etabelkowy\u201d, jak na zamieszczonych tu zrzutach ekranowych, ale umo\u017cliwia wy\u015bwietlenie wszystkich wyst\u0105pie\u0144 wyszukiwanej frazy i dostosowanie t\u0142umaczenia w kontek\u015bcie, w razie potrzeby z modyfikacj\u0105 form gramatycznych reszty tekstu.<\/li><li><strong>Wbudowane\/opcjonalne narz\u0119dzia wyszukiwania w Internecie<\/strong> \u2013 nie s\u0105 dost\u0119pne we wszystkich programach, ale te lepsze oferuj\u0105 t\u0119 funkcj\u0119. Trzeba co\u015b sprawdzi\u0107 w Google\/Bing lub u\u017cy\u0107 jakiego\u015b s\u0142ownika online? Po skonfigurowaniu wbudowanej\/opcjonalnej funkcji wyszukiwania w sieci, wystarczy zaznaczy\u0107 s\u0142owo lub zwrot i u\u017cy\u0107 skr\u00f3tu klawiszowego, do wyszukania tego tekstu we wszystkich zdefiniowanych serwisach r\u00f3wnocze\u015bnie (w memoQ: Options &gt; Default resources &gt; Web search).<\/li><li><strong>Automatyczne poprawianie dopasowa\u0144 rozmytych <\/strong>\u2013 w tekstach literackich funkcja ta nie przydaje si\u0119 cz\u0119sto i niekoniecznie korzystam ze zmodyfikowanych w ten spos\u00f3b t\u0142umacze\u0144, ale czasami dopasowanie rozmyte (zdanie zapisane w TM podobne do bie\u017c\u0105cego) mo\u017ce zosta\u0107 automatycznie \u201epoprawione\u201d odpowiednio do bie\u017c\u0105cego tekstu. I czasami mo\u017cna taki tekst zachowa\u0107 bez modyfikacji.<br><\/li><\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"557\" height=\"313\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-6.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-946\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-6.png 557w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-6-300x169.png 300w\" sizes=\"(max-width: 557px) 100vw, 557px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Dost\u0119pne s\u0105\noczywi\u015bcie tak\u017ce inne przydatne funkcje, takie jak mo\u017cliwo\u015b\u0107 wygenerowania\ndokumentu Worda z tabel\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 tekst \u017ar\u00f3d\u0142owy i docelowy w s\u0105siednich\nkom\u00f3rkach do szybkiej weryfikacji w Wordzie, listy autokorekty, mo\u017cliwo\u015b\u0107\nu\u017cywania wcze\u015bniejszych t\u0142umacze\u0144 jednoj\u0119zycznych jako plik\u00f3w referencyjnych,\nfunkcje kontroli jako\u015bci (technicznej, jak sprawdzanie poprawno\u015bci liczb) i\nwiele innych.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ograniczenia<\/h2>\n\n\n\n<p>To co, same\nzalety? Podobnie jak w przypadku ka\u017cdego oprogramowania, s\u0105 pewne ograniczenia.\n<\/p>\n\n\n\n<ul><li><strong>T\u0142umaczenie zdaniami <\/strong>\u2013 jak ju\u017c wspomina\u0142em, w programach CAT pracuje si\u0119 z segmentami, kt\u00f3re przewa\u017cnie s\u0105 zdaniami. Cho\u0107 bardzo \u0142atwo jest zmieni\u0107 podzia\u0142 tekstu na akapitowy, traci si\u0119 w ten spos\u00f3b sporo zalet CAT\u00f3w. W t\u0142umaczeniach literackich\/kreatywnych konieczne jest uwzgl\u0119dnienie szerszego kontekstu, zwykle przynajmniej ca\u0142ego akapitu (zwracam uwag\u0119, \u017ce kontekst jest istotny r\u00f3wnie\u017c w t\u0142umaczeniach technicznych). Segmentacja zdaniowa u\u0142atwia skupienie si\u0119 na bie\u017c\u0105cym zdaniu, cho\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie troch\u0119 utrudnia my\u015blenie o ca\u0142ym akapicie, zw\u0142aszcza osobom pocz\u0105tkuj\u0105cym. Przy tym to wcale nie tak, \u017ce tekst poza bie\u017c\u0105cym segmentem jest ukryty \u2013 wr\u0119cz przeciwnie, bie\u017c\u0105cy segment jest wyr\u00f3\u017cnionym elementem interfejsu, w kt\u00f3rym wyra\u017anie widoczne s\u0105 poprzednie i nast\u0119pne segmenty, to tylko kwestia w\u0142a\u015bciwego podej\u015bcia. A je\u015bli wymagany jest jeszcze szerszy kontekst, wystarczy spojrze\u0107 na podgl\u0105d, kt\u00f3rego okno mo\u017cna ustawi\u0107 tak, by obejmowa\u0142o np. ca\u0142\u0105 stron\u0119.<br> Podczas pracy z tekstem literackim cz\u0119sto wymagane jest odst\u0119powanie od \u017ar\u00f3d\u0142owego podzia\u0142u na zdania \u2013 po\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch lub wi\u0119kszej liczby kr\u00f3tkich zda\u0144 (segment\u00f3w) \u017ar\u00f3d\u0142owych w jedno zdanie t\u0142umaczenia lub podzielenie d\u0142ugich zda\u0144 na kr\u00f3tsze. W praktyce to bardzo proste: podzielenie d\u0142ugiego zdania na kr\u00f3tsze wymaga po prostu wpisania dw\u00f3ch zda\u0144 w jednym segmencie (cho\u0107 mo\u017cna i u\u017cy\u0107 funkcji podzielenia segmentu \u017ar\u00f3d\u0142owego). Przerobienie kilku kr\u00f3tkich zda\u0144 \u017ar\u00f3d\u0142a w jedno zdanie t\u0142umaczenia mo\u017ce polega\u0107 na po\u0142\u0105czeniu segment\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych w jeden (jedna \u201ekom\u00f3rka\u201d tabeli), albo po prostu t\u0142umaczeniu fragment\u00f3w w odpowiednich segmentach z u\u017cyciem w\u0142a\u015bciwej interpunkcji. W gotowym pliku t\u0142umaczenia b\u0119d\u0105 widoczne jako jedno zdanie.<br><\/li><\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"609\" height=\"62\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-7.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-947\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-7.png 609w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-7-300x31.png 300w\" sizes=\"(max-width: 609px) 100vw, 609px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Je\u015bli zachodzi potrzeba podzielenia tekstu na osobne akapity, trzeba u\u017cy\u0107 jakiego\u015b symbolu zast\u0119pczego (ja u\u017cywam \\\\), a p\u00f3\u017aniej skorzysta\u0107 z funkcji znajdowania i zamiany w Wordzie po wyeksportowaniu pliku docelowego.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"948\" height=\"247\" src=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-8.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-948\" srcset=\"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-8.png 948w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-8-300x78.png 300w, http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/image-8-768x200.png 768w\" sizes=\"(max-width: 948px) 100vw, 948px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Po zako\u0144czeniu t\u0142umaczenia ostateczne sczytanie\/redakcj\u0119 warto zrobi\u0107 w Wordzie (czy innym edytorze tekstu), nie w programie CAT, co u\u0142atwi prac\u0119 z wi\u0119kszymi blokami tekstu i pomo\u017ce zniwelowa\u0107 potencjalne \u201enieci\u0105g\u0142o\u015bci\u201d wynikaj\u0105ce z t\u0142umaczenia zdanie po zdaniu.<\/p>\n\n\n\n<ul><li><strong>Krzywa uczenia <\/strong>\u2013 podstawowe funkcje programu CAT mo\u017cna opanowa\u0107 w par\u0119 godzin korzystaj\u0105c z bezp\u0142atnych materia\u0142\u00f3w szkoleniowych dost\u0119pnych online i odrobiny \u0107wicze\u0144, ale nale\u017cy si\u0119 liczy\u0107 z frustracj\u0105 i strom\u0105 krzyw\u0105 uczenia si\u0119, zw\u0142aszcza je\u015bli to pierwsze zetkni\u0119cie z tego typu narz\u0119dziami i wymagane jest poznanie nowych poj\u0119\u0107 oraz (mniej lub bardziej) wymuszonego przebiegu pracy. Programy oferuj\u0105 r\u00f3\u017cny poziom z\u0142o\u017cono\u015bci i cho\u0107 generalnie przebieg pracy jest wsz\u0119dzie taki sam, poszczeg\u00f3lne implementacje i wymagane czynno\u015bci mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107. Zwracam uwag\u0119, \u017ce przy pracy z tekstami literackimi zwykle nie jest wymagana znajomo\u015b\u0107 wszystkich, cz\u0119sto bardzo rozbudowanych, funkcji wsp\u00f3\u0142czesnych program\u00f3w CAT, ale niekt\u00f3re ze wspomnianych przeze mnie funkcji (np. wyszukiwanie w internecie) wymagaj\u0105 pogrzebania w ustawieniach i skonfigurowania.<\/li><li><strong>Koszt <\/strong>\u2013 powiedzmy bez ogr\u00f3dek: programy CAT to oprogramowanie profesjonalne i tak te\u017c jest wyceniane. Czy wydajno\u015b\u0107 pracy z takimi programami wzro\u015bnie na tyle, \u017ceby uzasadni\u0107 wydanie kilkuset euro? Mo\u017ce, z czasem. A mo\u017ce nie. Mo\u017cna jednak zacz\u0105\u0107 od darmowego oprogramowania, takiego jak OmegaT (open source) czy dzia\u0142aj\u0105cy online SmartCAT (radz\u0119 uwa\u017cnie przeczyta\u0107 umow\u0119 licencyjn\u0105) albo Wordfast Anywhere, spr\u00f3bowa\u0107 program\u00f3w z op\u0142at\u0105 miesi\u0119czn\u0105, jak Memsource, czy zapozna\u0107 si\u0119 z wersjami pr\u00f3bnymi program\u00f3w czysto komercyjnych jak <a href=\"https:\/\/memoq.com\">memoQ<\/a> (m\u00f3j ulubiony, z 45-dniow\u0105 wersj\u0105 pr\u00f3bn\u0105) czy SDL Trados Studio. Warto jednak pami\u0119ta\u0107 stare powiedzenie &#8211; dostajesz to, za co zap\u0142aci\u0142e\u015b. Darmowe narz\u0119dzia potrafi\u0105 by\u0107 w zupe\u0142no\u015bci wystarczaj\u0105ce, ale p\u0142ac\u0105c za komercyjne oprogramowanie desktopowe mo\u017cna dosta\u0107 du\u017co wi\u0119cej.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Podsumujmy <\/h2>\n\n\n\n<p>Czy programy CAT mog\u0105 by\u0107 u\u017cywane w t\u0142umaczeniach literackich\/kreatywnych? Zdecydowanie. B\u0119d\u0105 pomocne? Tak, na wiele sposob\u00f3w. Czy dostatecznie, by zainwestowa\u0107 w oprogramowanie komercyjne? Mo\u017ce, to zale\u017cy.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Full disclosure<\/strong>:<em> nie sprzedaj\u0119 programu memoQ ani nie pracuj\u0119 dla firmy, ale prowadz\u0119 komercyjne szkolenia z obs\u0142ugi tego programu.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Je\u015bli zajmujecie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie t\u0142umaczeniami literackimi i kreatywnymi, mogli\u015bcie nigdy nie u\u017cywa\u0107 \u017cadnego specjalnego oprogramowania do t\u0142umaczenia poza s\u0142ownikami i edytorem tekstu, ale mogli\u015bcie s\u0142ysze\u0107 o programach do \u201ekomputerowego wspomagania t\u0142umacze\u0144\u201d (Computer Assisted Translation, CAT). Stworzono je z my\u015bl\u0105 o t\u0142umaczeniach technicznych a ich g\u0142\u00f3wnym za\u0142o\u017ceniem jest idea, \u017ce \u201enigdy nie trzeba dwa razy t\u0142umaczy\u0107 takiego samego zdania\u201d, co ma mn\u00f3stwo sensu w \u015bwiecie powtarzalnych tekst\u00f3w komunikacji technicznej (np. instrukcji obs\u0142ugi), ale czy takie oprogramowanie mo\u017ce si\u0119 do czego\u015b przyda\u0107 w t\u0142umaczeniach literackich? Zaznaczam, \u017ce tekst w najmniejszym stopniu nie dotyczy t\u0142umacze\u0144 maszynowych (Machine Translation, MT). Zapraszam do lektury.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3,4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/937"}],"collection":[{"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=937"}],"version-history":[{"count":11,"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":960,"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/937\/revisions\/960"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/wasaty.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}