Regular expressions are special rules which allow us to find a text meeting specified conditions and do something useful with it. In memoQ, this “something useful” may mean segmentation, “auto-translation”, conversion to a tag, or including/excluding text from translation. Regular expressions can be used in memoQ to greatly extend its functionality. During this year’s memoQfest, the memoQ user conference, I gave a short presentation on regular expressions in memoQ, and since several people asked me to share the presentation, I decided to publish it here, for everyone interested. It’s a slightly modified version of memoQfest presentation – I’ve added two slides and several slide titles, to make it more readable without comment.

You can view/download the presentation here.

Please bear in mind, that the introduction part is very brief (the whole presentation was scheduled for 45 min) and contains only those regexp vocabulary elements, which were necessary to explain rules presented later in the “practical” part. If you’d like to know more about regular expressions, see links at the end of the presentation.

Wersja 5 programu memoQ wprowadziła świetną opcję możliwości definiowania domyślnych ustawień bazy terminologii w zakresie rozróżniania wielkości znaków i dopasowywania prefiksów dla nowych terminów osobno dla poszczególnych języków. Wystarczy wybrać odpowiednie ustawienia domyślne przed zaimportowaniem terminów do nowej bazy terminologii. Jednak co zrobić ze starszymi bazami terminologii? Albo jeśli chcemy zmienić ustawienia dla części terminów, ale nie dla wszystkich? Można próbować robić to „na piechotę” w memoQ, wyklikując odpowiednie ustawienia dla każdego terminu osobno, albo skorzystać z szybkiego obejścia, z edycją w arkuszu kalkulacyjnym.

Kilka godzin po opublikowaniu tekstu poniżej Istvan Lengyel z firmy Kilgray zasugerował znacznie prostsze rozwiązanie problemu. Aby zmienić atrybuty takie jak Case sensitivity dla całej zawartości bazy terminologii wystarczy otworzyć bazę w edytorze memoQ (polecenie Edit), zaznaczyć całą zawartość bazy naciskając Ctrl-Shift-A i ustawić wybraną wartość. Zostanie wyświetlone okno z żądaniem potwierdzenia zmiany dla wszystkich wartości w bazie. Procedura opisana poniżej może być nadal przydatna w przypadkach wprowadzania zmian dla części wpisów lub zmiany wartosci, których nie da się zmienić w edytorze, np. ID autora.

Zmiana ustawień terminów (Case sensitivity, Prefix matching) dla wszystkich terminów w bazie terminologii wymaga pięciu kroków: zawartość bazy terminologii należy wyeksportować do formatu CSV, zaimportować do arkusza kalkulacyjnego (np. Excel), wprowadzić zmiany, ponownie zapisać zawartość jako plik tekstowy i zaimportować zmieniony tekst do glosariusza. Procedura wygląda następująco:

I. Eksport z memoQ

1. Wybierz Tools > Resource console (Narzędzia > konsola zasobów).
2. W panelu Resource (Zasób) wybierz Term bases (Bazy terminologii).
3. Zaznacz bazę, której zawartość chcesz modyfikować i kliknij polecenie Export to CSV (Eksportuj do CSV).

4. Zostanie wyświetlone okno dialogowe Term base CSV import settings (Ustawienia importu z pliku CSV).
1. Użyj pola File (Plik) do wybrania lokalizacji eksportowanego pliku.
2. W panelu CSV settings (Ustawienia CSV), dla opcji Delimiter (Separator) wybierz Tab (Tabulator).
3. Kliknij przycisk Export (Eksportuj).

II. Import do programu Excel

5. Uruchom program Excel.
6. Z menu Dane wybierz polecenie Z tekstu:

7. W oknie Importowanie pliku tekstowego wybierz plik zapisany w kroku 4 (rozszerzenie .csv).
8. Zostanie wyświetlone okno Kreator importu tekstu – krok 1 z 3. Kliknij przycisk Dalej.
9. W oknie Kreator importu tekstu – krok 2 z 3 wybierz właściwy separator kolumn. Domyślnie powinien to być tabulator. Jeśli wyświetlany tekst nie jest rozdzielony na kolumny, wybierz inny separator (np. przecinek), do uzyskania wyniku jak na ilustracji poniżej:

10. Kliknij przycisk Zakończ, a następnie w oknie Importowanie danych kliknij przycisk OK:

III. Modyfikacja ustawień

Możesz dowolnie zmieniać zawartość kolumn, np. zmieniając metadane terminów glosariusza.

11. Aby zmienić ustawienia rozróżniania wielkości znaków z Permissive na No, wciśnij kombinację klawiszy Ctrl-H w celu wywołania okna dialogowego Znajdowanie i zamienianie.
1. W polu Znajdź wpisz CasePermissive.
2. W polu Zamień na wpisz CaseInsense.
3. Kliknij Zamień wszystko.

Dla innych ustawień: patrz tabela 1.

IV. Modyfikacja ustawień

12. Zapisz zmieniony plik klikając menu Plik > Zapisz jako > Inne formaty a następnie w polu Zapisz jako typ wybierz Tekst Unicode.

Zostaną wyświetlone dwa kolejne okna z ostrzeżeniami, w obu należy kliknąć OK.

13. Zamknij program Excel.

V. Import zmodyfikowanego pliku do programu memoQ

W programie memoQ:

14. Wybierz Tools > Resource console (Narzędzia > konsola zasobów).
15. W panelu Resource (Zasób) wybierz Term bases (Bazy terminologii).
16. Zaznacz bazę, której zawartość została zmodyfikowana i kliknij polecenie Import from CSV/TMX (Importuj z formatu CSV/TMX).
17. Wybierz plik zapisany w kroku 12. Jeśli zostanie wyświetlony komunikat o błędzie, zamknij program Excel (punkt 13) i powtórz kroki 16 i 17. Zostanie wyświetlone okno dialogowe Term base CSV import settings (Ustawienia importu z pliku CSV).
18. Zaznacz pole wyboru Update existing entries based on ID (Aktualizuj istniejące wpisy na podstawie identyfikatora).

19. Kliknij przycisk OK. Baza terminologii zostanie zaktualizowana zmienionymi ustawieniami.

Tabela 1. Pola bazy terminologii oraz ich dopuszczalne wartości.

memoQ 5 introduced the great feature of pre-defined term base settings for case sensitivity and prefix matching per language. Before importing some content into new TB, we just have to select right defaults. But what to do with older TBs? Or what to do if we want to change settings for some entries, but not all of them? You can either do a lot of clicking in the memoQ, modifying terms one by one, or use a quick workaround with the editing step in a spreadsheet.

Actually Istvan Lengyel from Kilgray suggested a much easier solution than the one described below. To change attributes like Case sensitivity for the whole term base, one can just open the term base in the memoQ TB editor, select all entries by pressing Ctrl-Shift-A and set the desired value. There will be a dialog box with request for confirmation and that’s all.  The procedure below can still be useful for groups of entries or some values which cannot be changed in editor, like creator ID.

Changing term settings for an existing term base (Case sensitivity, Prefix matching) for all (or many) terms in a term base requires five steps: the content of a term base have to be exported into CSV format, imported into a spreadsheet (e.g. Excel or Calc), introduce required changes,  save the content as a Unicode text and import it back into the term base.

The procedure, step-by-step:

I. Export from memoQ

1. Select Tools > Resource console.
2. In the Resource panel select Term bases.
3. Select the term base you want to modify and click Export to CSV command.

4. Term base export settings window will be displayed.
1. Use the File field to select the location of exported file.
2. In the CSV settings pane select Tab for a Delimiter option.
3. Click Export button.

II. Import into Excel

5. Start Excel.
6. From Data ribbon select From text:

7. In the Importing text file window select the file saved in step 4 (file extension .csv).
8. Import text wizard – step 1 of 3 window will be displayed. Click Next.
9. In the Import text wizard – step 2 of 3 select correct column separator. By default it should be a Tab. If the text displayed in the preview panel is not separated into columns (see below), select other separator (e.g. comma), to achieve result like below:

10. Click End button and in the Importing data window click OK:

III. Modifying the settings

You can freely edit colum content, e.g. changing term base metadata or the terms themselves.

11. To change the case sensitivity settings from Permissive to No, press Ctrl-H to invoke Search & replace window.
1. In the Search field enter CasePermissive.
2. In the Replace to field enter CaseInsense.
3. Click Change all.

For other settings, see reference table at the end of the post.

IV. Modifying the settings

12. Save changes by clicking File > Save as > Other formats and selecting Text unicode in the Save as type field.

Two warnings windows will be displayed, you have to click OK in both.

13. Close Excel (this is important).

V. Importing modified file into memoQ

In the memoQ:

14. Select Tools > Resource console.
15. In the Resource panel select Term bases.
16. Select term base the content of which was modified and click Import from CSV/TMX command.
17. Select the file saved in step 12 (extension .txt). In case of error message, close Excel (step 13) and repeat steps 16 and 17. Term base export settings window will be displayed.
18. Select Update existing entries based on ID check box.

19. Click OK. The term base will be updated with modified settings.

Table 1. Term base fields and permitted values

Choć szkolenia z memoQ oferuję od dłuższego czasu, nie były specjalnie reklamowane, a i często okazywało się, że zainteresowanym za daleko było do Poznania, gdzie organizuje je firma STI Solutions. Postanowiłem to zmienić: na początek zorganizowaliśmy szkolenie z memoQ w Krakowie, w dniach 28-29 maja.

Szkolenie obejmować będzie poziom podstawowy i zaawansowany (2 x 6 godzin zegarowych): istnieje możliwość zgłoszenia się tylko na jeden dzień, bądź na oba (w przypadku poziomu zaawansowanego proszę zwrócić uwagę na wymagania).

Plan zajęć wygląda następująco:

Dzień 1: poziom podstawowy

W wariancie podstawowym nie jest wymagana znajomość programu. Osoby korzystające z memoQ mogą skorzystać na usystematyzowaniu wiedzy i poznaniu dodatkowych funkcji, z których być może nie korzystają, takich jak listy ignorowania i elementów nietłumaczonych (non-translatables), ustawienia autopropagacji, zaawansowana nawigacja i filtrowanie. Po ukończeniu kursu uczestnicy będą mogli sprawnie posługiwać się programem memoQ do tłumaczenia otrzymanych plików tworząc własne projekty.

1. Konfiguracja programu

• Foldery domyślne
• Sprawdzanie pisowni
• Konfiguracja wtyczek (EuroTerm, MyMemory, TAUS, Google)
• Modyfikacja skrótów klawiaturowych
• Koncepcja zasobów

2. Omówienie podstawowych funkcji

• Kreator projektu (omówienie opcji TM i glosariuszy)
• Opcje analizy
• Edytor tłumaczeń: dostępne funkcje (konkordancja, bazy terminologii, automatyczne wstawianie podstawień, sprawdzanie pisowni, listy ignorowania, non-translatables, autokorekta), skróty klawiaturowe, opcje auto-propagacji, pretranslacja.
• Kontrola jakości
• Eksport tłumaczenia (pliki dwujęzyczne)
• Tworzenie plików końcowych

3. Śledzenie zmian
   Temat obejmuje omówienie funkcji śledzenia zmian, umożliwiającej przejrzyste wyświetlanie zmian wprowadzonych np. przez redaktora bądź od chwili utworzenia poprzedniego zapisu (snapshot).

4. Zaawansowana nawigacja i filtrowanie
   Temat obejmuje omówienie korzystania z funkcji Funkcja Goto Next (Idź do następnego), umożliwiającej ręczne lub automatyczne przechodzenie do segmentów spełniających określone warunki (np. następny niezatwierdzony), funkcji Filter (Filtruj) oraz z funkcji sortowania.

5. Widoki
   Funkcje widoków – tworzenie „wirtualnych dokumentów”, umożliwiających łączenie i dzielenie dokumentów, tworzenie widoków z segmentami spełniającymi określone warunki. Temat obejmuje omówienie zastosowań widoków oraz sposoby ich tworzenia i pracy z widokami.

6. Praca z korpusem
   Korpusy (LiveDocs) to sposób na tworzenie pamięci tłumaczeń z wcześniej przetłumaczonych dokumentów z użyciem funkcji dopasowania (Align) lub korzystanie z wcześniejszych tłumaczeń oraz plików z informacją kontekstową bez konieczności pracochłonnego tworzenia pamięci. Temat obejmuje omówienie funkcji LiveDocs, sposób korzystania z korpusów bez tworzenia pamięci, tworzenie pamięci oraz ustawianie kar procentowych dla podstawień z korpusu.

Dzień 2: poziom zaawansowany

Wymagana znajomość programu w stopniu zbliżonym do zakresu kursu podstawowego, włącznie z funkcjami zaawansowanej nawigacji i widoków. Po ukończeniu kursu uczestnicy będą mogli wykorzystywać program memoQ do tłumaczenia niestandardowych formatów, zdobędą wiedzę na temat wymiany plików z innymi programami CAT oraz poznają sposoby modyfikacji działania programu w sposób umożliwiający jego wydajniejsze wykorzystanie.

1. Konfiguracja c.d.
   Konfiguracja wtyczki pseudo-translation.
2. Zaawansowane opcje importu
   Temat obejmuje omówienie zaawansowanych opcji importu plików Excel (możliwość importu wybranych zakresów komórek), Word (zmiany segmentacji, pomijanie treści), PowerPoint oraz filtry kaskadowe.
3. Praca z plikami programów Trados, SDLX i WordFast
   Omówienie opcji importu dla plików dwujęzycznych DOC, sposób importu plików TTX, ITD, praca z plikami SDLXLIFF. Import pamięci w formacie WordFast. Procedury pracy z „nadtłumaczonymi” plikami.
4. Import plików w formacie XML, filtr Regex Text, narzędzie Regex Tagger
   Opis sposobu importu plików XML, wprowadzenie do korzystania z filtra Regex Text służącego do importu złożonych plików tekstowych. Narzędzie Regex Tagger umożliwia zamianę określonych ciągów znaków (np. wartości liczbowych, dat, numerów rozporządzeń lub przepisów itp.) na znaczniki.
5. Praca z glosariuszami
   Import glosariuszy z zewnętrznych źródeł (pliki Excel, tabele programu Word, format TBX). Dodawanie terminów z poziomu edytora tłumaczeń. Definiowanie rdzenia terminu. Ustawienia domyślne glosariuszy: Opcje rozpoznawania terminu – rozpoznawanie prefiksów, rozpoznawanie wielkości liter. Non-translatables.
6. Ekstrakcja terminologii
   Korzystanie z narzędzia do ekstrakcji terminologii – analiza dokumentów pod kątem potencjalnych terminów, tworzenie list kandydatów, edycja list „stopwords”, zatwierdzanie terminologii.
7. Zaawansowane opcje pamięci tłumaczeń
   W zależności od sposobu wykorzystywania pamięci tłumaczeń (używanie tzw. „master-TM”) niezwykle przydatna może być funkcja dodawania własnych pól metadanych, umożliwiająca np. zapisanie w pamięci typu tłumaczonego dokumentu (raport, instrukcja obsługi, zestawienie itp.) bądź jego tematyki. Ustawianie kar dla pamięci i tłumaczy, filtrowanie.
8. Import pamięci tłumaczeń z zachowaniem metadanych
   Sposoby na import pamięci tłumaczeń z zachowaniem metadanych. Olifant, Excel, mapowanie schematów niestandardowych.
9. Modyfikacja reguł segmentacji, auto-translatables
   Auto-translatables to elementy „tłumaczone” automatycznie. W podstawowym ujęciu obejmuje to konwersję formatu wartości liczbowych (np. z notacji anglosaskiej na polską) lub dat oraz możliwość automatycznego przeliczania walut. Temat obejmuje omówienie sposobu modyfikacji domyślnych reguł segmentacji oraz reguł dla wybranego projektu, oraz sposób korzystania z auto-translatables.
10. Ustawienia kontroli jakości
    Temat obejmuje omówienie opcji kontroli jakości, ich modyfikacji oraz sugerowany przebieg pracy.
11. Praca w projektach serwerowych
    Podstawowe informacje o typach projektów serwerowych, pobieraniu licencji i sposobie postępowania przy pracy w różnych typach projektów.

Do udziału w szkoleniu wymagane jest posiadanie własnego laptopa z zainstalowanym programem memoQ w wersji 5.0. (Możliwe użycie bezpłatnej wersji demo przed upłynięciem 45-dniowego okresu ważności).

Wszyscy uczestnicy szkolenia otrzymają obszerne materiały instruktażowe obejmujące zakres odbytych zajęć (w formacie PDF).

Dodatkowe informacje oraz rejestracja na stronie STI.

Choć pogoda do tego nie przekonuje, jednak przyszła wiosna a z nią sezon konferencyjny – przynajmniej dla mnie. W najbliższym czasie czeka mnie udział w trzech konferencjach związanych z tłumaczeniem. Co więcej, na każdej będę coś prezentował. A więc do rzeczy.

1. Konferencja Tłumacz a komputer, która odbędzie się we Wrocławiu w dniach 20-21 kwietnia. Organizatorem jest Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu, we współpracy z Centrum Lokalizacji C&M. Program konferencji obejmuje interesujące połączenie teorii i praktyki – szczegółowy program dostępny jest na stronie – zapraszam do zapoznania się z nim. Mój wkład w konferencję obejmuje wykład na temat kontroli jakości tłumaczeń technicznych (trochę teorii i pobieżna prezentacja narzędzi), prezentację na żywo programu memoQ oraz prezentację stanowiącą wprowadzenie do wyrażeń regularnych – podstawy składni i przykłady zastosowań.
2. Konferencja użytkowników programu memoQ, czyli memoQfest, która odbędzie się w Budapeszcie w dniach 9-11 maja. Budapeszt to piękne miasto a memoQfest to bardzo przyjemna konferencja, której tematyka nie ogranicza się bynajmniej do memoQ, choć zdecydowanie największy nacisk położono właśnie na zagadnienia związane z tym programem (skutek uwag uczestników zeszłorocznej, nieco bardzie otwartej edycji konferencji). Zdecydowanie warto tam pojechać, jeśli pracuje się z memoQ. Mój wkład w konferencję to prezentacja na temat zastosowania wyrażeń regularnych w memoQ – wyrażenia regularne, (popularnie „regexpy”) pozwalają na znaczne rozszerzenie możliwości programu i zwiększają jego elastyczność. Pełny program konferencji dostępny jest tutaj.
3. Konferencja Europejskiego Stowarzyszenia Redaktorów Naukowych (EASE), w dniach 8-10 czerwca w Tallinnie. EASE to prężna organizacja zrzeszająca – oczywiście – redaktorów, ale i tłumaczy tekstów naukowych. Jej publikacje mogą być bardzo przydatne dla wszystkich, którzy zajmują się tłumaczeniem tego typu tekstów (np. publikacje naukowe, raporty z badań klinicznych itp.).  Cenny może być też udział w konferencji: jej program dostępny jest tutaj. Ja natomiast będę tam mówił – niespodzianka – o memoQ, jako programie wspomagającym pracę tłumacza i redaktora. Zaplanowane jest także szkolenie z obsługi memoQ.

Jeśli ktoś z czytelników jest zaintersowany udziałem, bądź spotkaniem przy okazji konferencji – serdecznie zapraszam. Na wszystkie można się jeszcze rejestrować.

Mój poprzedni wpis dotyczył Trados Studio 2011, a kilka dni później miał powstać kolejny o jego najpoważniejszej konkurencji, czyli memoQ w wersji 5.0, która była już wtedy dostępna od jakichś dwóch tygodni. Mnóstwo pracy, konferencja, szkolenia, szpital… w efekcie siadam do napisania tekstu dopiero w grudniu. Cóż, przyjrzyjmy się więc, co nowego w memoQ 5.0 i czy warto robić upgrade z wersji 4.5.

Krótko mówiąc: warto. Po dwóch miesiącach pracy w 5.0 prowadziłem ostatnio szkolenie w instytucji, gdzie wciąż używa się wersji 4.5. Zdecydowanie brakowało mi paru funkcji dostępnych dopiero w nowszej wersji.

Przyjrzyjmy się konkretom. Co nowego w memoQ 5.0 z perspektywy freelancera?

• Historia zmian. Możliwe jest tworzenie dowolnej liczby wersji dokumentu (tzw. „snapshots”) i porównywanie zmian wprowadzonych między kolejnymi wersjami. Dodatkowo można porównywać bieżący dokument z wersją ostatnio otrzymaną i ostatnio wysłaną, co umożliwia np. wyświetlenie zmian wprowadzonych przez zewnętrznego redaktora (zmian wprowadzonych w memoQ albo w dwujęzycznym pliku RTF, DOC lub XLIFF).
  

  Przykład działania funkcji śledzenia zmian w memoQ 5.0

• Funkcja X-translate. Związana z historią zmian – umożliwia nałożenie tłumaczenia na nową wersję dokumentu – podobna do pre-translate, z tym że zachowywane są stany i atrybuty nakładanych segmentów (tj. możliwe jest nałożenie nawet nie zatwierdzonych tłumaczeń).
• Dodawanie terminów do wybranej bazy terminologii oraz predefiniowanie ustawień„case-sensitivity” i  „prefix matching” dla bazy (osobno dla każdego języka). Dzięki temu np. dla tłumaczenia instrukcji obsługi oprogramowania możemy zdefiniować bazę terminów UI, gdzie wyłączymy funkcję „prefix matching” i włączymy rozróżnianie wielkości znaków, oraz drugą bazę terminów ogólnych, gdzie dopasowanie prefiksów włączymy i wyłączymy rozróżnianie wielkości liter, a dodając nowy termin wybierzemy z listy rozwijanej, w której bazie wyląduje.
  

  Okno dodawania terminu do bazy terminologii. Lista rozwijana u góry okna pozwala na wybór glosariusza, w którym zostanie zapisany dodawany termin.

• Filtry kaskadowe. Dostaliśmy od klienta HTML wrzucony do Excela? Żaden problem. Otwierając plik wybieramy filtr kaskadowy, najpierw stosując filtr XLS, potem HTML. Efekt: poprawnie posegmentowany i otagowany tekst.
• Narzędzie regex tagger. Jeśli w tekście występuje duża liczba „pseudo-znaczników” albo specyficznych ciągów liczbowych bądź literowo-liczbowych (np. numery katalogowe, oznaczenia aktów prawnych), za pomocą regex taggera, stosując wyrażenia regularne możemyłatwo i szybko zamienić je w znaczniki, opcjonalnie wymuszając kontrolę ich wstawienia, przez co nie będzie możliwe oddanie tekstu z pominiętymi znacznikami.
  
• Filtr „regex text”. Umożliwia import wybranych fragmentów plików tekstowych – przydatne np. przy tłumaczeniu stringów w kodzie programów PHP czy innych językach programowania lub plików konfiguracyjnych.
• Filtr TXML. Nie trzeba już korzystać z mojego filtra importu plików WordFast Pro – ten działa nieco bardziej elegancko i nie wymaga kopiowania tekstu źródłowego do docelowego. Na marginesie – pamięci w formacie WordFasta można łatwo skonwertować do TMX używając edytora Olifant z pakietu Okapi Tools.
• Ekstrakcja terminologii. Funkcja działa na zasadzie statystycznej, dostępna jest lista tzw. „stop words” dla języka angielskiego. Muszę przyznać, że z ekstrakcji korzysta się bardzo wygodnie, a listę terminów bardzo łatwo eksportuje się do aktywnej bazy terminologii (choć nie trzeba tego robić, by z niej korzystać – podobnie jak w przypadku korpusu).
• Funkcja pseudo-translation. Umożliwia „pseud0-tłumaczenie” tekstu, zwiększając jego długość i wprowadzając znaki diakrytyczne, dzięki czemu można szybko i łatwo sprawdzić, jak mniej więcej będzie wyglądał tekst po tłumaczeniu, wykrywając problemy z długością pól tekstowych i kodowaniem znaków.
• Wtyczki do serwisów MyMemory i TAUS. Po ich aktywacji można korzystać z całkiem sporych baz pamięci tłumaczeń zgromadzonych w tych serwisach. Oczywiście ich jakość jest bardzo różna (zwłaszcza w serwisie MyMemory).
• Wtyczka do Google translate API v. 2 – dla miłośników tej funkcji. Wymaga wprowadzenia kodu API (jak rozumiem, obecnie korzystanie z serwisu jest płatne).

Do powyższych zmian dochodzi oczywiście całe mnóstwo różnych drobniejszych poprawek i usprawnień, dzięki czemu praca z memoQ jest jeszcze przyjemniejsza niż w wersji 4.5 (np. wyczuwalnie lepiej działa mechanizm wyszukiwania najlepszych podpowiedzi z TM). Jeśli zastanawiasz się, czy warto przejść z wersji 4.5 na 5.0 – nie mam żadnych wątpliwości. Jeśli szukasz dobrego programu CAT o dużych możliwościach – memoQ to właśnie to.

W najbliższym czasie spróbuję przygotować możliwie obiektywne porównanie funkcji dwóch najbardziej (moim zdaniem) liczących się w tej chwili programów CAT na rynku – Trados Studio i memoQ.

Trados Studio 2011 should be available by the end of next week. SDL promotes it through many ads, webinars, handing out beta version and even full day of virtual learning. And it’s no surprise, since it is full two years since last full release of “Trados” product line. I took part in some of the presentations and tried the beta for several days. Was it worth to wait for so long? Is it worth to upgrade?

The release of Trados Studio 2009 was in many ways revolutionary – it represented a completely new (for many) approach to translation – integrated editor instead of all too familiar Word add-on. The problem was, SDL immediately alienated large part of it’s user base by trying to force users to abandon the old version for the new one, i.e. by arbitrary setting the time limit for old licenses and not providing the support for one of the most widely used file formats – bilingual doc/rtf files. What’s more, the first release of Studio 2009 was more like untested beta, than commercial product – one couldn’t work for 30 minutes without a crash. Of course the bugs were eventually ironed out with three service packs and licensing model was promptly changed, but out of about twenty LSPs i work for more or less regularly, only one upgraded from Trados 2007 to Trados Studio 2009. Hardly a commercial success.

So, we leap two years forward, to present day. What about Trados Studio 2011? Well, after several days of working with it I must admit, that I’m really impressed. Why? Well, there are several “big” new features, some targeted more at enterprises/LSPs, like PerfectMatch 2.0 or Pseudo-translation and others, beneficial both to companies and to end-users, like track changes feature, Word spellchecker, improved QA checker and ability to open bilingual doc files or the return of the Translate to fuzzy feature. There are new and improved file type filters (including brand new INX filter) and extended filtering feature. You can now start the (good old) WinAlign directly from Studio and some built-in integration with old Trados 2007 – throughout I haven’t tested it, SDL promises the ability to “call it when needed”. Maybe like the WinAlign.

There is also an OpenExchange (one of the best SDL initiatives) integration – some of the more popular add-ons are installed by default, including improved SDLXLIFF converter for MS Word files, which enables seamless review of translated files in Word environment.

What is really important is the fact, that all this finally just works. Somewhere on the SDL site there’s info that in addition to the “big” new features there are over 140 minor enhancements. And one can feel them. The translation process is much smoother and hassle free. Of course you still have to wait forever to start the damn thing and if you click on the Reports view by accident, you can go for a coffee, but what would you expect from something relying on Java. I have used Studio 2011 beta for translation of a ~5k word project I would otherwise translated in Studio 2009 and I haven’t encountered even a single glitch (except for some problems with MultiTerm, but that was obviously still version 2009).

I’m an ardent memoQ user and I still believe that already released memoQ 5.0 has an upper hand in the comparison, but if Trados Studio worked like this two years ago, I probably would never have bothered with other software. Anyway, I’m going to upgrade my Studio to 2011, since I believe that now many of my clients will finally upgrade from Trados 2007 (or migrate to memoQ – but I’m already covered here).

I could also add some notes on where the new Studio features come from, but that’s not really important. What matters is that there’s finally a sound competition on the CAT/TEnT tools market and for once translators benefit from it by receiving higher quality tools, which let us work in a more more comfortable and efficient way. What we need in addition to that is more openness and interchangeability of files between tools (Studio 2011 beta license does not allow to open .sdlxliff files in any other tool).

Jeśli wierzyć zapewnieniom producenta, Trados Studio 2011 ma zostać wypuszczony do końca przyszłego tygodnia. Firma SDL promuje go intensywnie przez reklamy, prezentacje internetowe (m.in. w ramach specjalnego dnia prezentacji) oraz udostępniając wersję beta programu. Brałem udział w prezentacjach, testowałem betę. Czy jest na co czekać?

Zdecydowanie tak. Jeśli używacie w pracy Studio 2009, przesiadka na wersję 2011 będzie bardzo przyjemnym doświadczeniem. Co prawda program nadal jest wielki i kobylasty, ale gdy już się uruchomi i otworzy wymagane pliki, praca w nim jest wyraźnie gładsza i przyjemniejsza niż w Studio 2009. Jeśli pracujecie wciąż jeszcze w Tradosie 2007, najwyższy czas na przesiadkę. Można wreszcie otwierać dwujęzyczne pliki DOC!

Spróbujmy trochę bardziej systematycznie podejść do nowych funkcji pakietu.

• Śledzenie zmian. Funkcja działa praktycznie identycznie jak w przypadku śledzenia zmian w Wordzie: po otwarciu dokumentu do redakcji wszystkie zmiany zaznaczane są z użyciem standardowych kolorów, a stosowny pasek zadań umożliwia zatwierdzanie, odrzucanie i przechodzenie między segmentami ze zmianami. Możliwe jest także tworzenie wersji plików oraz ich porównywanie.
• Technologia PerfectMatch 2.0. W przeciwieństwie do technologii PerfectMatch z poprzedniej wersji pakietu, ta reklamowana jest hasłem „nigdy nie będziesz musiał dwa razy redagować tego samego zdania”. Tym razem możliwe jest nakładanie na pliki zatwierdzonych segmentów z informacją kontekstową, co zwiększa poprawność tłumaczenia. Segmenty „PerfectMatch” po pretranslacji są automatycznie blokowane.
• Funkcja Pseudo-translation. Tekst źródłowy poddawany jest „niby-tłumaczeniu”, w którym można dodać losowe słowa z języka docelowego i np. zwiększyć objętość segmentów. Ma to na celu np. przetestowanie układu DTP tłumaczonej instrukcji czy potencjalnych problemów ze zmieszczeniem tekstu w lokalizowanym oprogramowaniu.
• Moduł sprawdzania pisowni z MS Office. Mała rzecz, a cieszy. Teraz możliwe jest użycie nie tylko modułu Hunspell, ale i spellczekera z Worda, który w niektórych językach dysponuje znacząco lepszymi słownikami.
• Rozbudowany moduł QA. Możliwa jest większa kontrola nad procedurami kontroli jakości i ułatwiono proces nanoszenia poprawek.
• Nowe filtry wyświetlania. Możliwość swobodnego filtrowania segmentów to jedna z największych zalet pracy w trybie „tabelkowym”. W nowej wersji Studio rozszerzono ofertę atrybutów, na podstawie których można filtrować segmenty, wzbogacając ją dodatkowo o wyrażenia regularne.
• Nowe filtry formatów plików – w tym całkiem nowy filtr plików INX. Może wreszcie będzie można bez problemów pracować z plikami InDesign.
• Obsługa dwujęzycznych plików DOC. Wreszcie można otwierać i zapisywać pliki ze „starego” Tradosa.
• Integracja z OpenExchange. OpenExchange to jeden z lepszych pomysłów firmy SDL – dzięki inicjatywie powstało całkiem sporo dodatków do Studio, a ich popularność sprawiła, że niektóre dostarczane są z pakietem 2011. Dostępny jest mn. ulepszony konwerter do plików DOC, wreszcie działający jak w memoQ: przetłumaczone pliki (dowolnego formatu) można zapisać w formie dwujęzycznych tabel, przekazać do redakcji osobie nie korzystającej z narzędzia CAT, a następnie zaimportować tekst po redakcji, z śledzeniem zmian. Inne aplikacje dostępne „od ręki” to mn. konwerter do TTXów czy masowe Znajdź i Zastąp.
• Wróciła znana ze starszych wersji pakietu funkcja „Translate to fuzzy”. Jej entuzjastów nie trzeba przekonywać o użyteczności.
• Studio zawiera moduł do tworzenia pamięci tłumaczeń z plików w różnych językach — choć jest to trochę lepiej ukryty, stary WinAlign.

Oczywiście to tylko najważniejsze i najbardziej widoczne zmiany. Wśród tych mniej widocznych jest na przykład uproszczenie tłumaczenia pojedynczych plików, czy uproszczony model rejestracji licencji. Jednak co — moim zdaniem — niezmiernie się liczy to fakt, że nowe Studio pracuje znacznie lepiej od poprzedniego. Trudno sprecyzować tę „lepszość”, nie robiłem testów porównawczych czasu otwierania dokumentów czy tym podobnych operacji, ale sama praca odbywa się w sposób gładszy i wygodniejszy.

Przyznam, że miałem poważne wątpliwości, czy inwestować w nową wersję Trados Studio – w końcu z wersji 2009 korzystam bardzo rzadko, tylko gdy dostanę od klienta pakiet (całą resztę tłumaczę w memoQ), jednak po przetestowaniu wersji beta wątpliwości zniknęły — SDL wykonał krok w bardzo dobrą stronę i mam wrażenie, że liczba projektów w Studio zacznie się zwiększać. W każdym razie ja zainwestuję w upgrade.

Szkoda tylko, że firma potrzebowała na osiągnięcie tego stanu aż dwa lata — pierwsza wersja Studio 2009 praktycznie nie nadawała się do użytku.

* * *

Przy okazji powtórzę reklamę kanału YouTube firmy Localize, jednego z polskich przedstawicieli firmy SDL — warto zaglądać, nieustannie pojawiają się nowe filmy szkoleniowe prezentujące obsługę pakietu Trados Studio i MultiTerma.

Z problemem tłumaczenia plików PDF zetknęła się chyba większość tłumaczy – klient przysyła PDF, bo przecież „tylko taki plik posiada” i „nie da się” uzyskać formatu źródłowego. Cóż, w takiej sytuacji zazwyczaj wypada zakasać rękawy i brać się do konwersji. Albo nie – pojawiło się bowiem stosunkowo nowe narzędzie umożliwiające zupełnie nowe podejście do tłumaczenia plików PDF – Infix firmy Iceni.

Tradycyjnie tłumaczenie plików PDF wiąże się z zastosowaniem konwertera PDFów, zmieniającego plik PDF w formę edytowalną (zazwyczaj plik .DOC). Z moich doświadczeń wynika, że konwertery dzielą się na dobre, takie sobie i darmowe. Osobiście do konwersji stosuję dwa programy komercyjne — NitroPDF oraz Gemini. Oba mają mocniejsze i słabsze strony – np. NitroPDF lepiej radzi sobie ze złożonym układem tekstu i tabelami, za to Gemini lepiej sprawdza się przy długich blokach tekstu, wstawiając mniej zbędnych podziałów wierszy. Następny etap pracy polega na usunięciu z tekstu ukrytych znaczników (używając CodeZappera lub memoQ). Potem trzeba poprawić formatowanie, nanieść style, wygenerować prawdziwy spis treści… Wreszcie dochodzimy do tłumaczenia, po którym generujemy plik w języku docelowym i jeszcze raz poprawiamy formatowanie, dopieszczając wszelkie niedoróbki. Cała procedura przygotowywania dokumentu i jego de facto składania może trwać nawet kilka dni (dla zainteresowanych – oferuję taką usługę). Na dodatek klient nie zawsze chce płacić za czas poświęcony na przygotowanie tekstu. Czy nie ma na to rady?

Otóż jest. Program Infix firmy Iceni oferuje zupełnie nowe podejście do problemu tłumaczenia plików PDF. Jeśli przyjrzeć się strukturze pliku PDF okaże się, że zawiera on tekst oraz informacje dotyczące jego formatowania i ułożenia na stronie. Czemu więc nie wyciągnąć samego tekstu, zachowując informacje o jego układzie? Taki tekst można by przetłumaczyć, a następnie zaimportować z powrotem, podstawiając na miejsce oryginału.

I dokładnie taką funkcję oferuje Infix. Po otwarciu pliku PDF możemy skorzystać z funkcji Translate z menu Document, gdzie mamy możliwość wyeksportowania treści dokumentu do pliku TXT lub XML. Sugeruję skorzystanie z formatu XML, ponieważ dużo łatwiej można go potem zaimportować do programu CAT. W przypadku programu memoQ plik należy otworzyć korzystając ze standardowych ustawień fitra XML – w większości wypadków wystarczy użyć funkcji Populate z domyślnymi ustawieniami, a w przypadku nadmiaru znaczników w tekście można się ich łatwo pozbyć modyfikując ustawienia filtra. Po przetłumaczeniu tekstu w ulubionym programie CAT generujemy plik wynikowy, który importujemy do oryginalego pliku PDF. Tekst źródłowy zostaje zastąpiony naszym tłumaczeniem, z zachowaniem formatowania i układu. Proste i genialne.

Przetłumaczony tekst zaimportowany do oryginalnego PDFa. Bez profesjonalnego programu do składu stworzenie takiej tabeli nie jest trywialne. (Rozmycie dodane w celu ukrycia zastrzeżonych nazw).

Oczywiście, nic nie jest idealne. Po pierwsze, należy zwrócić uwagę na czcionki. Jeśli dokument źródłowy został przygotowany z użyciem standardowych fontów pakietu MS Office, nie powinno być z nim problemów, jednak użycie rzadszych czcionek może prowadzić do konieczności ręcznego przypisania odpowiedników z właściwym zakresem znaków. Trzeba przyznać, że Infix sprawuje się tu bardzo dobrze – w przypadku problemów, dla każdej czcionki użytej w dokumencie wyświetla listę brakujących znaków, umożliwiając wybranie zastępnika – najlepiej jedną z czionek unikodowych (np. Arial Unicode MS). Problem można też zignorować, jednak wtedy brakujące znaki zostaną pominięte.

Drugi problem przy imporcie tłumaczenia wiąże się ze zmianą objętości tekstu – w przypadku pary EN-PL tłumaczenie zazwyczaj ma objętość większą od oryginału. Tutaj mamy do wyboru dwie opcje – automatyczne dopasowanie tekstu, bądź ręczne nanoszenie poprawek. Jeśli zdecydujemy się na skorzystanie z automatu, program w razie potrzeby nieznacznie zmniejszy wielkość czcionek tak, by tekst zmieścił się w oryginalnej ramce tekstowej. Trzeba przyznać, że w przypadku większych bloków tekstowych zmiana nie rzuca się w oczy i musiałem uważnie porównać stronę z oryginałem, by odkryć sposób dopasowywania tekstu. Alternatywnym rozwiązaniem jest ręczne dopasowywanie wielkości ramek tekstowych tak, by widoczny był cały tekst – warto przy tym wspomnieć, że Infix bardzo dobrze radzi sobie z funkcją „reflow” – dopasowaniem tekstu do ramki.

Przetłumaczony tekst wstawiony do oryginalnego PDFa z opcją automatycznego dopasowania wielkości tekstu. Czas poświęcony na skład - 0 minut.

Jak widać na przykładach powyżej, można dzięki programowi zaoszczędzić sporo czasu. Świetnie sprawdza się w tabelach i nieskomplikowanym składzie, idealnie w podręcznikach obsługi z dużą ilością pustego miejsca na stronach. Poważne problemy pojawiają się tylko przy tekstach o niestandardowych czcionkach oraz takich, w których jest bardzo mało miejsca na „puchnięcie” tekstu.

Warto dodać, że możliwość eksportu tekstu i importu tłumaczenia to nie jedyne funkcje programu Infix – można go użyć do zwykłej edycji plików PDF – wystarczy wybrać narzędzie tekstowe, by swobodnie modyfikować tekst, lub korzystając z innych narzędzi przenosić, skalować lub przycinać obiekty graficzne. Dostępna jest też funkcja korekty dokumentów po OCR – w tym trybie zmniejszany jest kontrast elementów graficznych, co ułatwia wyświetlanie i edycję tekstu. Ponadto możliwe jest łączenie różnych plików PDF i jeszcze parę ciekawych funkcji, z którymi warto zapoznać się samemu.

Program dostępny jest w wersji demo, w której można dowolnie korzystać z wszystkich funkcji z jednym ograniczeniem – zapisane pliki PDF posiadają znak wodny (widać go na obu ilustracjach). Co ciekawe, żeby móc zapisać plik bez znaku wodnego, nie trzeba kupować pełnej wersji programu — dostępna jest funkcja „Pay & Save” – za 30 dolarów można kupić możliwość trzykrotnego zapisania dokumentu bez znaku wodnego, co daje 10$ za zmodyfikowany dokument. Przy czym plik można przerabiać dowolną liczbę razy, zapisując ze znakiem wodnym, a dopiero po osiągnięciu jego ostatecznej postaci skorzystać z funkcji płatnego zapisu bez znaku wodnego.

Zdecydowanie polecam program Infix wszystkim mającym do czynienia z tłumaczeniem plików PDF – nie jest rozwiązaniem na każdą ewentualność, ale niewątpliwie może bardzo ułatwić życie w niektórych sytuacjach.

Wiadomość niestety do nowych nie należy – nowy dystrybutor Tradosa pojawił się już w lipcu, ale uznałem, że mimo wszystko warto napisać na ten temat choćby krótką notatkę, ponieważ – czy mi się to podoba, czy nie – Trados wciąż zajmuje pozycję lidera rynku narzędzi CAT w Polsce. Warto wiedzieć, że program można teraz kupić w dwóch miejscach – u dotychczasowego dystrybutora, oraz w firmie Localize.pl. Jest to tym bardziej istotne, że zbliża się premiera nowej wersji pakietu Trados Studio – 2011.

Firma localize.pl została założona przez Agenora Hofmanna-Delbora, pracującego wcześniej w firmie LSP – osoby zajmującej się promocją, sprzedażą, pomocą techniczną i szkoleniami z zakresu programów wchodzących w skład pakietu Trados – de facto spiritus movens sprzedaży produktów firmy SDL w Polsce. Z manifestu firmy localize.pl rozesłanego w połowie lipca przez SDL wynika, że założenie nowej firmy ma umożliwić skupienie się właśnie na działalności związanej z promocją, sprzedażą i szkoleniami związanymi z pakietem Trados. I trzeba przyznać, że ekipa podchodzi do tego zadania bardzo energicznie.

Warto zwrócić uwagę na duże promocje oferowane na zakup bądź aktualizację pakietu Trados. W chwili, gdy piszę tę notatkę program Trados Studio 2009 Freelance (z bezpłatną aktualizacją do wersji 2011)  można kupić już za 1849 zł netto, co stanowi dość atrakcyjną cenę za oprogramowanie tej klasy. Bezpośrednio u producenta za taki sam pakiet trzeba zapłacić dużo więcej. Aktualizacja wersji Trados Studio 2009 do Studio 2011 kosztuje niecałe 600 zł (mniej, jeśli Trados został zakupiony w tym roku). Oczywiście podaję ceny dla wersji Freelance. Miłym bonusem jest możliwość uzyskania dodatkowej, 5% obniżki po zarejestrowaniu się na newsletter firmy.

Firma localize.pl ma w swojej ofercie również „szkolenia z Tradosa”, czyli szkolenia z obsługi pakietu Trados. Co ciekawe, podstawowe szkolenie oferowane jest m.in. z wykorzystaniem technologii webcastu, czyli odbywa się on-line. Szkolenia takie są zarówno tańsze od tradycyjnych, jak i dużo wygodniejsze – uczestnicy mogą w nich uczestniczyć nie opuszczając własnego, wygodnego biurka i fotela. Choć nie jest to jedyna forma oferowanych szkoleń – warto się zapoznać z ich harmonogramem.

Z dostępnych na stronie informacji wynika, że firma localize.pl podejmie się również przygotowania nowej konferencji tłumaczeniowej. Będzie ona stanowić kontynuację i rozwinięcie dotychczasowych konferecji dotyczących rynku tłumaczeniowego w Polsce – tym razem już w wymiarze międzynarodowym. Życzę powodzenia i będę z uwagą obserwować postępy.

* * *

Przy okazji notatki, w której co chwila wraca nazwa „Trados”, nie mogę nie wspomnieć o nadchodzącej, nowej wersji pakietu Trados Studio 2011. Według dostępnych w Internecie informacji ma ona się pojawić gdzieś między wrześniem a październikiem tego roku, krótko po premierze dostępnego już w wersji RC programu memoQ 5.0. Co ciekawe, rozwój obu programów poszedł w podobnym kierunku – z najważniejszych nowych funkcji w pakiecie Studio 2011 trzeba wymienić możliwość śledzenia zmian i wersjonowania dokumentów. Wreszcie możliwa będzie również praca ze „starym” formatem Tradosa, czyli dwujęzycznymi plikami .doc. Mam wrażenie, że brak możliwości swobodnego otwierania dwujęzycznych plików Worda pochodzących ze starszej wersji Tradosa w Studio był istotnym czynnikiem hamującym jego szersze rozpowszechnienie – agencje generalnie wolały się trzymać dotychczasowego oprogramowania i znanych sobie formatów (nie pomogła też olbrzymia liczba bugów w pierwszej komercyjnej wersji Studio – pakiet stał się używalny de facto dopiero po drugim service packu).

Więcej informacji o nowych funkcjach Tradosa Studio 2011 i największego konkurenta, memoQ 5.0 – już niedługo, w osobnej notatce. Mam nadzieję, że zdążę ją napisać przed premierą obu programów…

* * *

Jeszcze drobne uzupełnienie – już po opublikowaniu notki dostałem powiadomienie o nowym filmie opublikowanym przez localize w serwicie YouTube. Warto zapoznać się z publikowanymi tam filmami edukacyjnymi użytkownika LocalizePL.